"ପିତୃପକ୍ଷ" ପାଳନ ବିଧି ବ୍ୟବସ୍ଥା...
ପିତୃପକ୍ଷ ହେଉଛି ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ମରଣ, ତର୍ପଣ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ପବିତ୍ର ସମୟ।
ଏହି ସମୟରେ ଅନେକ ପରିବାର ସରଳ ଜୀବନ, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଆହାର, ସଂଯମ ଓ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଚିନ୍ତନକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି।
ଏହି କାରଣରୁ କେତେକ ପରମ୍ପରାରେ ପିତୃପକ୍ଷରେ ବିଶେଷକରି ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସରଳ ଭୋଜନ କରିବାକୁ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ବାହାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଘରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଏଡ଼ାଯାଏ।
କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ଗୋଟିଏ କଥା ମନେ ରଖିବା ଆବଶ୍ୟକ—ଏହା ସମସ୍ତ ହିନ୍ଦୁ ପରିବାର ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ଏକାକୀ ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ନିୟମ ନୁହେଁ। ଆହାର ଓ ଆଚାରରେ ଅଞ୍ଚଳ, ପରିବାର ଓ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ନତା ରହିଛି।
ଭାରତୀୟ ଧାର୍ମିକ ଚିନ୍ତାଧାରାରେ ଅନ୍ନ କେବଳ ଭୋକ ମେଣ୍ଟାଇବାର ଉପାୟ ନୁହେଁ; ଏହାକୁ ଜୀବନଧାରଣର ପବିତ୍ର ଆଧାର ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ।
ତେଣୁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ପିତୃକର୍ମ ସମୟରେ ଭୋଜନ ପ୍ରସ୍ତୁତି, ପରିବେଷଣ ଓ ଗ୍ରହଣରେ ପରିଷ୍କାର ପରିଛନ୍ନତା, ଶୁଚିତା ଓ ସଂଯମକୁ ବିଶେଷ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ।
ଏହାର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି—ଭୋଜନକୁ ଭୋଗ ନୁହେଁ, ଏକ ପବିତ୍ର ଦାୟିତ୍ୱ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା।
ପାରମ୍ପରିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଏହା ପଛରେ କିଛି ମୁଖ୍ୟ ଭାବନା ରହିଛି
ପିତୃପକ୍ଷ ଆନନ୍ଦ-ଉତ୍ସବର ସମୟ ନୁହେଁ; ଏହା ସ୍ମରଣ ଓ କୃତଜ୍ଞତାର ସମୟ।
ନିଜ ଘରେ ସରଳ ଭୋଜନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧକର୍ତ୍ତା ନିଜ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନକୁ ଏହି ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନା ସହ ଯୋଡ଼ି ରଖନ୍ତି।
ପିତୃକର୍ମ ସମୟରେ କେଉଁ ଖାଦ୍ୟ କିପରି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା, ତାହା ଉପରେ ଅନେକ ପରିବାର ବିଶେଷ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତି।
ତେଣୁ ନିଜ ଘରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ସରଳ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଖାଦ୍ୟର ଉପାଦାନ, ପ୍ରସ୍ତୁତି ଓ ଶୁଚିତା ସମ୍ପର୍କରେ ନିଜେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇପାରନ୍ତି।
ପିତୃପକ୍ଷର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଭାବ ହେଉଛି—ସଂଯମ
“ଏହି ସମୟରେ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅପେକ୍ଷା କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା।”
ସେଥିପାଇଁ ଅନେକ ପରିବାର ବାହାରର ଖାଦ୍ୟ, ଭୋଜିଭାତ, ଅତ୍ୟଧିକ ମସଲାଦାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମାଂସାହାରକୁ ଏଡ଼ାନ୍ତି। ଅନେକ ପରମ୍ପରାରେ ପିଆଜ, ରସୁଣ, ମସୁର ଡାଲି ଆଦିକୁ ମଧ୍ୟ ବର୍ଜନ କରାଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ନିୟମ ଅଞ୍ଚଳ ଓ ପରିବାର ଅନୁସାରେ ବଦଳିଥାଏ।
ଭାରତୀୟ ଦର୍ଶନରେ ଆହାର ଓ ମନର ସମ୍ପର୍କକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଛି।
ଆମେ କ’ଣ ଖାଉଛୁ, କିପରି ଖାଉଛୁ ଓ କେଉଁ ପରିବେଶରେ ଖାଉଛୁ—ଏସବୁ ଆମ ଜୀବନଶୈଳୀ ଓ ମାନସିକ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିପାରେ।
କିନ୍ତୁ “ଅନ୍ୟ ଘରର ଅନ୍ନ ଖାଇଲେ ସେହି ଘରର ପାପ ଶରୀରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ”—ଏହାକୁ ଆଧୁନିକ ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରମାଣିତ ତଥ୍ୟ ଭାବେ ନୁହେଁ, ଧାର୍ମିକ ବିଶ୍ୱାସ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ।
ପିତୃପକ୍ଷରେ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ନିଜ ବଂଶଧରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସନ୍ତି ବୋଲି ହିନ୍ଦୁ ପରମ୍ପରାରେ ଏକ ବିଶ୍ୱାସ ରହିଛି। ତେଣୁ ଏହି ସମୟରେ ତର୍ପଣ, ପିଣ୍ଡଦାନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅନ୍ନଦାନ କରାଯାଏ।
ପିତୃପକ୍ଷ ଆମକୁ ଆମର ମୂଳ ସହିତ ପୁନଃ ଯୋଡ଼ିଦିଏ।
ଆମେ ଯେଉଁ ପରିବାରରୁ ଆସିଛୁ, ଯେଉଁ ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନଙ୍କ ତ୍ୟାଗ ଓ ପରିଶ୍ରମ ଆମ ଜୀବନର ଭିତ୍ତି ତିଆରି କରିଛି, ଏହି ସମୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାର ଅବସର।
ସାଧାରଣତଃ ପିତୃକର୍ମ କରୁଥିବା ପରିବାରଗୁଡ଼ିକରେ—
- ତାଜା ଓ ସରଳ ଭୋଜନ
- ଭାତ
- ଡାଲି
- ଋତୁକାଳୀନ ଶାକସବ୍ଜି
- ଫଳ
- କ୍ଷୀର
- ଦହି
- ଘିଅ
- ତିଳ
- ଯବ
ମାଂସ, ମାଛ, ଅଣ୍ଡା ଓ ମଦ୍ୟପାନକୁ ଅନେକ ପରିବାର ଏହି ସମୟରେ ବର୍ଜନ କରନ୍ତି।
ପିଆଜ, ରସୁଣ, ମସୁର ଡାଲି ଆଦି ନେଇ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଅଞ୍ଚଳରେ ବିଶେଷ ନିଷେଧ ରହିଛି।
କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ସମସ୍ତ ହିନ୍ଦୁଙ୍କ ପାଇଁ ଏକାକୀ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ନିୟମ ବୋଲି କହିବା ଠିକ୍ ନୁହେଁ।
ଆଧୁନିକ ଜୀବନରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ୧୬ ଦିନ ନିଜ ଘରରେ ହିଁ ଭୋଜନ କରିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ।
ଚାକିରି, ଯାତ୍ରା, ଅସୁସ୍ଥତା, ସାମାଜିକ ଦାୟିତ୍ୱ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ କାରଣରେ ବାହାରେ ଭୋଜନ କରିବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ।
ଏପରି ସ୍ଥିତିରେ ଭୟ କିମ୍ବା ଅପରାଧବୋଧରେ ପଡ଼ିବା ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।
ନିଜ ପରିବାରର ପରମ୍ପରା ଅନୁସରଣ କରି, ସମ୍ଭବ ହେଲେ ସରଳ ଓ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭୋଜନ କରନ୍ତୁ।
ଅସୁସ୍ଥ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ ଡାକ୍ତର ଦେଇଥିବା ଖାଦ୍ୟନିୟମକୁ ଧାର୍ମିକ ନିୟମଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରାଥମିକତା ଦେବା ଉଚିତ।
“କେଉଁ ଘରର ଅନ୍ନ ଖାଇବା ନାହିଁ”
ସ୍ମରଣ, କୃତଜ୍ଞତା, ସଂଯମ, ଦାନ ଓ ପରିବାରୀକ ମୂଳ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ।
ଏହି ସମୟରେ ଅତିଥି, ଭୋକିଲା ବ୍ୟକ୍ତି, ଗାଈ, କାଉ ଆଦିଙ୍କୁ ଅନ୍ନଦାନ କରିବାର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି।
ଆଧୁନିକ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ଏହାକୁ ଭୋକିଲା ଓ ଅସହାୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବାର ମାନବିକ ମୂଲ୍ୟ ସହ ଯୋଡ଼ିହେବ।
ପିତୃପକ୍ଷ ଆମକୁ ଭୟ ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଆମର ମୂଳକୁ ସ୍ମରଣ କରାଇବା ପାଇଁ।
ଅନ୍ୟ ଘରେ ଅନ୍ନ ଗ୍ରହଣ ନ କରିବାର ପରମ୍ପରାକୁ ଏହି ଭାବରେ ବୁଝିଲେ ଏହାର ଅର୍ଥ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ହୁଏ—
“ଏହି କିଛି ଦିନ ନିଜ ଜୀବନକୁ ସରଳ କର, ନିଜ ଆହାରକୁ ଶୁଦ୍ଧ ରଖ,ନିଜ ମନକୁ ଶାନ୍ତ ରଖ,ପୂର୍ବପୁରୁଷଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର
ଏବଂ ଅନ୍ନକୁ ସମ୍ମାନ କର।”
ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରଦ୍ଧା କେବଳ ତର୍ପଣରେ ନୁହେଁ—
ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଜୀବନ, ପରିବାରର ଏକତା, ବୃଦ୍ଧଙ୍କ ସେବା, ଅନ୍ନଦାନ ଓ ମାନବିକତାରେ ମଧ୍ୟ ତାହାର ସାର୍ଥକତା ରହିଛି
